Молдав улсад болсон туршлага судлах хөтөлбөрт оролцох үеэр төрийн байгууллага, хэвлэл мэдээлэл, иргэний нийгмийн төлөөллүүдтэй уулзаж, сонгуулийн үеийн хуурамч мэдээлэл, гаднын мэдээллийн хортой нөлөөлөлтэй хэрхэн тэмцэж буй туршлагатай танилцлаа. Тус улсын хувьд Оросын мэдээллийн нөлөөлөл нь ардчилал, үндэсний аюулгүй байдалтай холбоотой томоохон сорилт болжээ. Үүний хариуд сэтгүүлчид эрэн сурвалжлагаар, иргэний нийгэм олон нийтийн боловсролоор, төр стратегийн харилцаа холбоо болон бодлогын түвшинд ажиллаж байна. Аяллын үеэр төр, иргэний нийгэм, хэвлэл мэдээллийн хамтын ажиллагаа, иргэдийг урьдчилан бэлтгэхэд чиглэсэн арга барил онцгой сэтгэгдэл төрүүлэв. Энэ аялал Молдавын тухай гэхээсээ илүү Монголын тухай эргэцүүлэхэд хүргэсэн бөгөөд хөгжил гэдэг нь зөвхөн эдийн засгийн үзүүлэлт бус, харин сорилтоо хүлээн зөвшөөрч, түүнийг даван туулахын төлөө хамтран ажиллах чадвар болохыг ойлгуулсан юм.

Дилав хутагт Б.Жамсранжавын “Ариун сэтгэл авралын үндэс” номыг дахин уншаад, онцгой санагдсан зарим хэсгүүдийг хүргэж байна.

Хүний зүрх сэтгэлд ёс суртахуун гэж байдаг юм байна. Магадгүй багахан хөрөнгөтэй ч түүнийгээ шударгаар олж авсан бол үүгээрээ бахархсаар энэ ертөнцөөс сэтгэл хангалуун буцдаг юм байна гэдгийг олж мэдсэн.

“Парламент олон нийтийн ашиг сонирхолд нийцсэн асуудлыг хэлэлцдэггүй” гэх шүүмжлэл явдаг. Иргэд цахим өргөдөл санаачлах замаар гол асуудалд УИХ-ын гишүүдийн анхаарлыг татах, нөлөөлөх боломж бий.

Интернэт сүлжээ өргөжиж, хэрэглэгчийн тоо нэмэгдэхийн хэрээр цахим халдлага, залилангийн тоо ч өссөөр байна. Үүний зэрэгцээ гэмт хэрэг үйлдэгчдийн арга барил улам нарийсаж, хохирол учруулах хэр хэмжээ ч ихэссээр.

Цахим орчин хуурмагаар олон нийтийн дэмжлэг үүсгэж буй арга илэрч байгаа эсэхийг төрийн дээд (Ерөнхийлөгч), Гүйцэтгэх засаглал(Ерөнхий сайд), улс төрч (Х.Нямбаатар), мэдээллийн суваг(Ноорог) гэсэн дөрвөн төрлийн кейс дээр шинжилж үзэхэд цөөн аккаунтаас олон давтамжтай шэйр хийх, ижил агуулгатай сэтгэгдэл түгээх, зохион байгуулалттай эерэг болон сөрөг нарратив үүсгэх зэрэг нийтлэг шинжүүд илэрсэн.

Уулзалтын үеэр хэвлэл мэдээллийн тогтвортой байдал, хиймэл оюуны нөлөө, үг хэлэх эрх чөлөө, мэдээлэл авах эрх, хэвлэл мэдээллийг дэмжих экосистемийг бэхжүүлэх зэрэг стратегийн асуудлуудыг хэлэлцэв.

Хүн төрөлхтөнд амжилт авчирсан хоёр сэтгэлгээ бий. Нэг нь хийсвэрлэх нөгөө нь дизайн сэтгэлгээ юм. Асуудалд яаж хандахаас олон юм шалтгаалдаг. Юунд яаж хандах нь хэрхэн бодохтой холбоотой.

Тохирсон байх зарчим шинэ сэдэв ч эртний угшилтай. Аристотель, Аквины Томас нарын сэтгэгчдийн шударга ёсны үзэл сургаалд суурилжээ. Хүн баривчлах, цагдах, торгох шийтгэл ч “Тохирсон байх ёстой” гэдэг шаардлага эндээс үүссэн.

АНУ-ын Конгрессын номын сангийн монгол номын мэргэжилтэн, хэл шинжлэлийн ухааны доктор М.Саруул-Эрдэнэ “Ларсон гүн” өгүүлэл, нийтлэл зургийн цомог бүхий шинэ номынхоо тухай ийнхүү хуучлав.