Бухарын алтлаг хатгамал: үеэс үед уламжлагдан ирсэн урлаг
Олон зууны турш алт, мөнгөн утсаар даавуун дээр хээ угалз урлаж ирсэн Бухарын урчууд өнөөдөр ч Дорнын гар урлалын хосгүй уламжлалыг үргэлжлүүлэн өвлүүлж байна. Хатгамал бүрд ард түмний түүх, гоо зүйн мэдрэмж, ертөнцийг үзэх үзэл, уран сайхны сэтгэлгээ шингэсэн байдаг.
Дэлхийн ард түмнүүдийн соёлын өвд энгийн нэгэн мэргэжлийн хүрээнээс давсан үнэ цэнтэй гар урлалын төрлүүд бий. Ийм урлагийн бүтээлүүдэд тухайн ард түмний түүхэн ой санамж, гоо зүйн үзэл баримтлал, үе үеийнхнийг холбосон оюун санааны залгамж холбоо тусгалаа олдог. Узбекистаны эртний хот Бухарт үүсэж хөгжсөн алтлаг хатгамлын урлал ч мөн ийм үнэт өвийн нэг юм.
Алт, мөнгөн өнгөтэй утсаар даавуун дээр нарийн хээ угалз урлахад үндэслэсэн энэхүү гар урлал нь Бухарын олон зуун жилийн соёлын амьдралд онцгой байр суурь эзэлдэг. Алтлаг хатгамал нь зөвхөн хувцас, гоёл чимэглэлийн эдлэл урлах арга төдий бус, харин ард түмний уран сайхны сэтгэлгээ, гар урлалын ур чадвар, түүхэн уламжлалыг илэрхийлдэг урлаг юм.
Бухарын алтлаг хатгамлын түүхэн үндэс
Бухар хот эртнээс гар урлал, худалдаа, соёл хөгжсөн томоохон төвүүдийн нэг байсаар ирсэн. Их Торгоны замын уулзвар дээр оршиж байсан учраас энд олон үндэстний урлаг, гоёл чимэглэлийн хэв маяг, гар урлалын туршлага харилцан нөлөөлж, өвөрмөц байдлаар уялдан хөгжжээ.
Бухарт алтлаг хатгамал өндөр түвшинд хөгжсөн нь ялангуяа Бухарын эмиратын үеийн түүхтэй нягт холбоотой. Тухайн үед алтлаг хатгамал нь ордны соёл, захирагчдын хувцас хэрэгслийн чухал гоёл чимэглэлийн нэг төрөл болжээ. Тансаг дээл, хүрэм, толгойн гоёл болон ёслолын хувцаснуудыг алтлаг хатгамлаар чимэглэдэг байв.
Эдгээр бүтээл нь зөвхөн гадаад үзэмжээрээ бус, түүнд шингэсэн бэлгэдлийн утгаараа ч өндөр үнэлэгддэг байжээ. Хээ угалзын байрлал, өнгөний зохицол, чимэглэлийн нарийн төвөгтэй байдал нь урлаачийн ур чадвар болон захиалагчийн гоо зүйн мэдрэмжийг илтгэдэг байв.
Цаг хугацаа өнгөрөхийн хэрээр алтлаг хатгамал ордны хүрээнээс халин гарч, ардын гар урлалын чухал чиглэлүүдийн нэг болон хөгжсөн юм. Ийнхүү энэхүү урлаг Бухарын соёлын амьдралын салшгүй хэсэг болжээ.
Алтан утсаар урласан хосгүй хээ угалз
Бухарын алтлаг хатгамлын хамгийн гол онцлог нь түүний нарийн хийц, урлах ажиллагааны уран чадвар юм. Урлаач эхлээд даавууны онцлог, хээ угалзын байрлал, өнгөний зохицлыг нарийн тооцоолдог. Үүний дараа хатгамлын ажил эхэлдэг.
Уламжлалт алтлаг хатгамалд хилэн, ноосон зузаан даавуу болон бусад чанартай материалыг ашигладаг байжээ. Алт, мөнгөн өнгөтэй металл утсаар геометрийн дүрс, ургамлын хэлбэртэй хээ, цэцэг, навчны дүрслэл урладаг байв.
Бухарын алтлаг хатгамалд нар, од, цэцэг, бүйлс, мөчир болон байгалийн бусад элементээс сэдэвлэсэн уламжлалт хээ угалз онцгой байр суурь эзэлдэг. Эдгээр хээ тус бүр өөрийн гэсэн уран сайхны илэрхийлэлтэй.
Алтлаг хатгамлын гоо үзэсгэлэн зөвхөн ашигласан материалаас хамаардаггүй. Хамгийн чухал нь урлаачийн тэвчээр, гарын хөдөлгөөний нарийвчлал, уран сайхны мэдрэмж юм. Ганцхан нарийн төвөгтэй хээг бүтээхэд ч ихээхэн цаг хугацаа, өндөр ур чадвар шаардагддаг.
Чухам энэ онцлог нь Бухарын алтлаг хатгамлыг энгийн хатгамлын урлалаас ялгаруулдаг.
Багш шавийн уламжлал — урлагийн залгамж чанар
Үндэсний аливаа гар урлал урт удаан хугацаанд оршин тогтнох эсэх нь түүний мэдлэг, туршлага хойч үедээ хэрхэн уламжлагдахаас ихээхэн шалтгаалдаг. Бухарын алтлаг хатгамлын урлалд ч багш шавийн уламжлал чухал байр суурь эзэлдэг.
Залуу урлаачид эхлээд даавуу, утас, хээ угалзтай ажиллах анхан шатны арга барилыг сурдаг. Дараа нь нарийн төвөгтэй хатгамлын техник, хээ угалзыг зөв байрлуулах, эдлэлийг уран сайхны аргаар чимэглэх ур чадварыг эзэмшдэг.
Багш нар шавь нартаа зөвхөн мэргэжлийн нууцыг заагаад зогсохгүй, ажилдаа хариуцлагатай хандах, чанарыг эрхэмлэх, үндэсний уламжлалаа хадгалан хамгаалах соёлыг мөн өвлүүлэн сургадаг.
Ийнхүү нэгэн үеийн туршлага дараагийн үедээ, улмаар түүнээс хойших үеүүдэд дамжин уламжлагдаж, олон зууны турш бүрэлдэн тогтсон гар урлалын сургууль тасралтгүй үргэлжилж байна.
Өнөөдөр ч Бухарт үндэсний гар урлалыг хөгжүүлэх, залуусыг уламжлалт мэргэжилд татан оролцуулах, эртний урлагийн бүтээлүүдийг хадгалан хамгаалахад онцгой анхаарал хандуулж байна.
Түүхэн өв ба орчин үеийн загварын хослол
Орчин үеийн ертөнцөд үндэсний гар урлалын бүтээлүүд зөвхөн түүхэн үзмэр төдий бус, загвар болон дизайны салбарт чухал урам зоригийн эх сурвалж болон хувирч байна.
Бухарын алтлаг хатгамал ч энэ үйл явцаас хоцрохгүй байна. Уламжлалт хээ угалзыг орчин үеийн хувцас, цүнх, гоёл чимэглэлийн хэрэглэл, гэрийн интерьерийн эдлэл болон төрөл бүрийн бэлэг дурсгалын бүтээгдэхүүнд шинэ өнгө төрхөөр шингээн ашиглаж байна.
Ялангуяа үндэсний хэв маяг, орчин үеийн дизайныг хослуулсан бүтээгдэхүүнүүд олон улсын зах зээлд сонирхол татаж байна. Энэ нь Бухарын урлаачдад өөрсдийн бүтээлийг илүү өргөн хүрээний хэрэглэгчдэд таниулах боломжийг бүрдүүлж байгаа юм.
Гэхдээ алтлаг хатгамлыг орчин үеийн чиг хандлагад нийцүүлэхдээ түүний түүхэн мөн чанарыг хадгалах нь чухал. Учир нь энэхүү урлагийн гол үнэ цэнэ нь зөвхөн гаднах гоёл чимэглэлд бус, харин түүний цаана орших олон зуун жилийн туршлага, үндэсний уран сайхны уламжлалд оршдог.
Бухарын алтлаг хатгамал — дэлхийн соёлын өвийн нэг хэсэг
Өнөөгийн даяаршлын эрин үед үндэсний гар урлалыг хадгалан хамгаалах, олон улсын түвшинд сурталчлан таниулах нь улам бүр чухал болж байна. Учир нь уламжлалт гар урлал нь ард түмний өвөрмөц онцлогийг хадгалах, соёл хоорондын харилцааг хөгжүүлэх, түүхэн өвийг ирээдүй хойч үедээ өвлүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг.
Бухарын алтлаг хатгамал нь Узбекистаны баялаг соёлын өвийг дэлхий дахинд таниулах чухал хэрэгслийн нэг юм. Энэхүү урлагаар дамжуулан гадаадын жуулчид Бухарын түүх, ард түмний гоо зүйн үзэл баримтлал, гар урлалын өндөр ур чадвартай илүү ойроос танилцах боломжтой.
Алтлаг хатгамлын бүтээлүүдийг олон улсын үзэсгэлэн, соёлын наадам, гар урлалын үзэсгэлэн худалдаанд дэлгэн танилцуулах нь Узбекистаны үндэсний урлагийн үнэ цэнэ, гоо сайхныг дэлхий дахинд улам өргөн хүрээнд сурталчлах боломжийг бүрдүүлнэ.
Энэ үйл явцад урлаачид, судлаачид, дизайнерууд болон аялал жуулчлалын салбарын төлөөлөгчдийн хамтын ажиллагаа онцгой ач холбогдолтой.
Үеэс үед уламжлагдан ирсэн алтан өв
Бухарын алтлаг хатгамал бол даавуун дээр оёсон алтлаг утас төдий зүйл биш юм. Энэ бол ард түмний түүхэн ой санамж, өвөг дээдсийн ур чадвар, гоо зүйн үзэл баримтлал, үе үеийн залгамж холбоог илэрхийлсэн хосгүй урлаг юм.
Хээ угалз бүрд өнгөрсөн үеийн ул мөр, хатгамал бүрд урлаачийн хөдөлмөр, эдлэл бүрд ард түмний соёлын төрх шингэсэн байдаг.
Өнөөдөр энэхүү уламжлалыг үргэлжлүүлэн хөгжүүлж буй урлаачид зөвхөн гоёмсог бүтээгдэхүүн урлаад зогсохгүй, Бухарын олон зуун жилийн соёлын өвийг хадгалан хамгаалж байна.
Учир нь жинхэнэ урлаг цаг хугацаа өнгөрөх тусам үнэ цэнээ алддаггүй. Харин ч үеэс үед уламжлагдан ирэхийн хэрээр түүний оюун санааны болон түүхэн үнэ цэнэ улам нэмэгддэг. Бухарын алтлаг хатгамал ч мөн ийм мөнхөд орших урлагийн нэгэн жишээ болон ирээдүй хойч үеийнхний ой санамжид алтан мөрөө үлдээсээр байх болно.
