Өглөө бүр шинэ боломж ирдэгтэй адил шинэ техник, технологи “мэндэлж”, түүнтэй хөл зэрэгцэн алхах шаардлагыг биднээс “нэхэж” байгаа нь интернэтийн нөлөөлөл гэж боддог. Намайг төрөхөд л манайх суурин утастай байлаа. Аав минь холбоочин. Холбооны хэрэгслээ морин дээрээ тохоод л шонгийн модон дээр гарч “Холбооны Баяраа байна. Ажиллагаа хэвийн” гэдэг үг хүүхэд насны дурсамж дундаас дотно үлдсэн байна. Аавыг минь зориод ирсэн хүн бүрийг хүссэн газарт нь холбож өгнө. Өдөр, шөнийг үл хамаарна. Энэ үе миний мэдэхийн 1990-2007 он хүртэл үргэлжилсэн.

Суурин утастай таницахтай зэрэгцэн Монгол Улс интернэтийн сүлжээнд холбогдсон Азийн 10 орны нэг болж байж. Одоогоос 31 жилийн өмнө буюу 1994 оноос имэйлийн үйлчилгээг нэвтрүүлснээр эхэлж, 1996 оны нэгдүгээр сарын 17-ны өдрөөс 24 цагийн сүлжээнд холбогдсон байна. Энэ түүхийг “Датаком” ХХК нэвтрүүлж, интернэтийн үйлчилгээ үзүүлэгч (ISP) болсон гэдгийг хүүхэд байсан би тухайн үед хэрхэн гадарлах билээ.

Зургийн эх сурвалж:https://business.mn

Ингээд суурин утас л мэддэг байсан хүүхэд 2007 онд суманд Юнител, Мобикомын сүлжээ нэвтэрснээр “3310” гэдэг гар утсаар “гангарлаа”. Миний төрсөн газар Өвөрхангай аймгийн Өлзийт сум. Хотоос 350 км зайтай. Хун чуулдаг Сангийн далайтай буйдхан газар. Тухайн үедээ л цөөхөн утастай хүүхдийн тоонд багтаж, гар утсаараа бусдыгаа яриулдаг “холбоочин” болов. Удалгүй аав, ээж минь 9 дүгээр ангийн төгсөх сурагч надад камертай, нугардаг “чамин” утсаар бэлэг барьснаар ухаалаг утас хэрэглэж эхэллээ.

анхны гар утас-3310

Цахим хөгжил, харилцаа холбооны яам, Үндэсний статистикийн хороотой хамтран 2022 онд танилцуулсан “Өрхийн болон хувь хүний мэдээлэл, харилцаа холбоо, технологийн хэрэглээний судалгаа”-аар Монгол Улсын 335 сум, суурин газарт өндөр хурдны интернэт сүлжээ орсноор нийт өрхийн 80 хувь нь интернэт хэрэглэж байна. Мөн 2021 оны байдлаар нийт иргэдийн 97.6 хувь нь гар утас хэрэглэж, үүнээс ухаалаг гар утасны хэрэглээ 84.7 хувьд хүрчээ.

2010 он. Хөдөөгийн сурагч, хотын оюутан боллоо. Сургууль, гэр, номын сангаас өөр маршрутгүй III курсийн оюутанд ажлын санал ирэв. Хүн бүр л “чиний фейс хаяг чинь юу вэ, найзын хүсэлт илгээе” гэдэг үг шинэхэн бас сонихон байлаа. Ажлын эгч, ангийн найзын тусламжтайгаар 2013 онд фейсбүүкийн хэрэглэгч болсноор өнөөдрийг хүртэл 10 орчим дагагч бас дагуулагчтай болжээ. Ажил, мэргэжлийн онцлогоос шалтгаалаад байнгын хэрэглээ болж, бусадтай харилцах “гүүр” болгон ашигласаар л байна.

Харин Монгол Улсын нийт хүн амын 68 хувь буюу 2.2 сая хүн Facebook идэвхтэй ашиглаж, тэдний 99 хувь нь гар утаснаасаа ханддаг бол 250.000 хүн Facebook бизнес хуудас удирддаг гэж судалгаанд дурджээ.

Үүнээс хойш instagramm, viber, telegram гээд олон төрлийн платформуудыг ашиглахын зэрэгцээ хиймэл оюунд суурилсан олон төрлийн апплейкшнуудыг ажлын онцлогт тохируулан ашиглаж байгаа хэрэглэгч болсон байна.

Уншигч, дагагч байсан би өдөр бүр суралцагч болж хувирсан. Интернэт орчин дахь аюулгүй байдлаа хэрхэн хангах, мэдээллийн үнэн, зөвд шүүлтүүртэй хандах, хийж байгаа ажлаа хэрхэн, яаж хүртээмжтэй хүргэх, хиймэл оюун ухаан, сүүлийн үеийн программуудыг ашиглан ажлын бүтээмжээ нэмэгдүүлэх, танилын хүрээ тэлэх, технологийн талаарх мэдлэгээ дээшлүүлэх хэрэгцээ, шаардлагатай өдөр бүр тулж, түүнийхээ хариултын хагасыг л олж мэддэг байлаа.

Харин Юнител группээс санаачилж, Сэтгүүл зүйн Инновац, Хөгжлийн Үүр төвөөс хэрэгжүүлсэн “Tech Journo” хөтөлбөр шинэ мэдлэг, гарц, боломжийг олгож, энэ чиглэлээр бичих, судлах эх замын үүдийг нээж өгсөн юм.